Nooit meer een toeslagenschandaal!*

Ingezonden artikel van Sal over het volgende schandaal in aanmaak.

Tsaar 2

Het toeslagenschandaal waarmee kabinet Rutte III ten val kwam. Een ontwikkeling die geen introductie vergt, maar elke dag nog erger wordt dan dat we dachten. Op 11 mei kwam er weer nieuws: er zijn niet 1115 kinderen van hun ouders weggehaald, maar algauw 1675. Behalve het ontelbare leed betekent dit ook dat we op dit moment dus nog steeds geen volledig beeld hebben van wat de gevolgen zijn van het mensenrechten schendende overheidsbeleid.

Het ergste van dit allemaal is dat de Belastingdienst dondersgoed wist dat haar handelen illegaal was. In 2017 vorderde de Belastingdienst duizenden euro’s terug van toeslagenouders zonder onderbouwing, waarvoor ze overigens door de Raad van State op de vingers getikt was. Één jaar later kwam via de landsadvocaat naar buiten dat de Belastingdienst beleidsmatig en doelbewust, er zijn geschreven instructies gevonden, informatie achterhield (!) van rechtbanken waar ouders zaken aanspanden. Toen een medewerker van de Belastingdienst alsnog informatie verschafte kreeg die strafontslag. Dit hele artikel had kunnen gaan over de wijze waarop onze overheid bewust niet ingreep, maar hiervoor kun je beter het boek van Pieter Omtzigt lezen.

Dan hebben we het nog niet eens over de essentie van het toeslagenschandaal gehad. De Belastingdienst zette algoritmes in die discrimineerden op basis van onder andere etniciteit. Van de mensen die uit de algoritmes kwamen rollen hielden ze illegale zwarte lijsten bij. Als jij een tweede nationaliteit hebt, dan werd er een vinkje gezet. Als jij een alleenstaande ouder bent, dan werd er een vinkje gezet. Hoe meer vinkjes, hoe groter het risico dat je fraudeert volgens het algoritme. Deze vorm van discriminatie is beleidsmatig mensenrechten schenden.

“Het kan en mag niet nog een keer zo vreselijk misgaan.” was de reactie van Rutte op 14 januari 2021. Helaas, binnen vijf dagen wisten we hoe waardeloos deze woorden waren.

In de Eerste Kamer ligt de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS). Het doel van deze wet is het bestrijden van fraude en georganiseerde misdaad. Dit willen de indieners bereiken door de overheid de bevoegdheid te geven om in samenwerking met private bedrijven, zoals banken en woningcorporaties, gegevens van burgers te verzamelen en onderling met elkaar te delen. Denk aan: je financiële situatie, politiedata, geaardheid en afkomst. Deze gegevens worden dan gedeeld  zonder dat je weet dat dit gebeurt.

De overheid mag beginnen met het verzamelen en verspreiden van jouw data zodra ze ‘zwaarwegende algemene belangen’ hebben. Daarbij moeten ze wel eerst ‘een signaal’ krijgen. Je zult net als mij denken, dit klinkt nogal vaag. Wat houdt het precies in? Dat weten we niet. Het voorstel specificeert geen eisen of doelen. Hierdoor komt de deur open te staan voor ongeremde massasurveillance. In theorie zou de overheid al jouw gegevens kunnen delen met jouw bank, waar je een lening hebt, als de buren jouw nieuwe auto rapporteren. Wat we ook niet weten is welke private partijen hierin betrokken worden. Er zijn al een aantal instanties en organisaties aangewezen die toegang krijgen. Alleen, zodra het wetsvoorstel is aangenomen krijgt de regering de bevoegdheid om hier bedrijven en partijen aan toe te voegen. Dit zal allemaal gebeuren zonder dat het parlement wordt geïnformeerd.

Het College voor de Rechten van de Mens vreest dat dit een herhaling van het toeslagenschandaal zal worden. Voor het WGS systeem zal er namelijk, net zoals bij toeslagen, gebruik worden gemaakt van geautomatiseerde gegevensanalyse op basis van risicoprofielen. In andere woorden: op basis van bepaalde kenmerken, zoals jouw gegevens, zal er een risico-inschatting worden gemaakt door de computer. De overheid had naast toeslagen al eenzelfde soort systeem in werking, het SyRI systeem. Een digitaal systeem dat werd gebruikt om fraude op te sporen wat op dezelfde manier te werk ging als het toeslagensysteem. In 2020 verklaarde de rechtbank dan ook dat het systeem in strijd was met de Rechten van de mens, namelijk ons recht op privacy. Het zal de burger dan ook niet geruststellen dat de WGS ook wel het ‘Super SyRi systeem’ wordt genoemd.

Op 19 januari 2021, vijf dagen nadat Rutte publiekelijk aankondigde dat het toeslagenschandaal nooit meer kan en mag gebeuren, kwam de Tweede Kamer met een motie: trek het WGS wetsvoorstel in. Trek het wetsvoorstel dat gebaseerd is op een gelijksoortig systeem dat door de rechter verboden is in. Trek het wetsvoorstel waarvan de Autoriteit Persoonsgegevens zegt dat het de deuren wagenwijd openzet voor massasurveillance en privacyschending in. Trek het wetsvoorstel waarvan het College van de Rechten van de Mens aantoont dat het kan gaan discrimineren en burgers niet de mogelijkheid krijgen om hun recht te halen in.

VVD, CDA, CU, PVV, SGP en FVD stemden tegen. Hierdoor ligt het wetsvoorstel nu nog steeds in de Eerste Kamer. Het allerergste van het toeslagenschandaal is dat deze partijen niets hebben geleerd.

Categorieën: Opinie

Jonge Socialisten in de PvdA